दैदिप्यमान चमक, काजव्यांची...

सईने फ्लॅटचा दरवाजा उघडला तेव्हा तिला वाळ्याचा आणि तिच्या आजीच्या नेहमीच्या आयुर्वेदिक काढ्याचा मंद सुगंध आला. आजी, तिच्या नेहमीच्या आरामखुर्चीत डुलकी घेत होती, तिच्या मांडीवर एक जाड पुराणाचे पुस्तक उघडे पण न वाचलेले पडले होते. टीव्ही मंद आवाजात सुरू होता, त्यावर बहुतेक आजीची आवडती भजनगंगा किंवा जुन्या मराठी चित्रपटांची मालिका लागलेली असावी. सईने हळूच आत पाऊल टाकले, आजीची झोपमोड होणार नाही याची काळजी घेत. तिने आजीच्या खांद्यावर एक मऊशार शाल पांघरली, तिच्या मनात स्नेहाची आणि एका सततच्या चिंतेची एक परिचित भावना दाटून आली. आजी तिची शेवटची जवळची नातेवाईक होती, सईच्या आई-वडिलांनी त्यांच्या स्वतःच्याच गोंधळलेल्या आयुष्यात तिला दुर्लक्षित केल्यावर आजीनेच तिला सांभाळले होते. आता, हळूहळू भूमिका बदलत होत्या. आजी जागी झाली, तिचे डोळे, थोडे धूसर पण तरीही पाणीदार, सईवर स्थिरावले. "अगं, आलीस बाळा? झाला का सराव चांगला?" "हो आजी, चांगला झाला आणि मातीने माखले कपडे," सईने चेहऱ्यावर उसनं हसू आणत आजीच्या सुरकुतलेल्या गालाची पापी घेत म्हटले. "तुझा दिवस कसा गेला?" "अग...

आकुर्डीतील स्थानिक मैदानावरचे दिवे लागले होते, आणि सईच्या "दुंदुभी कबड्डी संघाचा" सराव सुरू झाला होता. हवेत गारवा होता आणि नुकत्याच कापलेल्या गवताचा व मातीचा मिश्र सुगंध दरवळत होता. सईने अंग सैल केले, दिवसभर कॅफेमध्ये उभं राहून तिचे स्नायू थोडे आखडले होते. तिच्या आजूबाजूला, तिच्या संघातल्या मुली, वेगवेगळ्या वयाच्या आणि क्षमतांच्या, सरावाच्या कवायती करत होत्या. त्यात माया होती, चपळ आणि वेगवान, जिच्या हालचाली अगदी नेमक्या असत; दुसरी होती प्रिया, जी सतत काहीतरी विनोद करत असे, पण तिची पकड आश्चर्यकारकपणे मजबूत होती; आणि अशाच अनेकजणी, प्रत्येकीची तिथे असण्याची स्वतःची अशी वेगळी कारणं होती. प्रशिक्षक, जाधव सर, जे पैलवानी शरीरयष्टीचे आणि आवाजाने भारदस्त होते, त्यांनी शिटी वाजवली. "चला मुलींनो! कमी वेळकाढूपणा, जास्त दम! मैदानाला दोन फेऱ्या, मग चढाई आणि पकडीचा सराव!" सई एका स्थिर गतीने धावू लागली, तिच्या श्वासाची वाफ थंड हवेत दिसत होती. ती काही फार वेगवान नव्हती, ना तिच्यात काही बचावपटूंसारखी अफाट ताकद होती. तिची खरी ताकद होती तिची चिकाटी. ती अशा खेळाडूंपैकी होती जी अगदी अ...

"कॉर्नर कॅफे"च्या दारावरची घंटी वाजली, तिचा तो थोडा बेसूर आवाज आता सईच्या कानांना सरावला होता. तो आणखी एक मंगळवार होता, कॉफीसाठी आसुलेल्या ऑफिस कर्मचाऱ्यांची आणि झोपाळलेल्या विद्यार्थ्यांची तीच गर्दी. सई सरावाने कामाला लागली, तिचे हात दूध फेसळण्यात, कॉफीच्या बिया दळण्यात आणि गिऱ्हाइकांशी औपचारिक संवाद साधण्यात गुंतले होते. तिच्या चेहऱ्यावरचे स्मित, खरे असले तरी थकलेले, कॅफेतील कॉफीच्या सतत दरवळणाऱ्या वासाइतकेच स्थायी होते. तिच्या कामाच्या ऍप्रनखाली, आणि नंतर संध्याकाळी कपडे बदलताना, एका शांत विधीप्रमाणे ती एक फिकटलेली "दुंदुभी कबड्डी संघाची" जर्सी घालत असे. ती काही एखाद्या संग्राहकाकडे असावी अशी नव्हती; अनेकदा धुतल्यामुळे तिचे रंग – निळा, केशरी आणि पांढरा – फिके पडले होते, गळ्याजवळचा एक छोटासा फाटलेला भाग कसाबसा शिवलेला होता, आणि पाठीवरचे पांढरे आकडे जुन्या रंगाप्रमाणे भेगाळले होते. ती जर्सी कुठल्या विजेतेपदाच्या वर्षाची नव्हती, ना कोणत्या प्रसिद्ध खेळाडूची. ती फक्त एक जर्सी होती, काही वर्षांपूर्वी सेकंड-हँड घेतलेली. पण सईसाठी, ती एका ढालीप्रमाणे, एका ...