प्रकरण ३: आजी, बिलं आणि वाळा घातलेला माठ
सईने फ्लॅटचा दरवाजा उघडला तेव्हा तिला वाळ्याचा आणि तिच्या आजीच्या नेहमीच्या आयुर्वेदिक काढ्याचा मंद सुगंध आला. आजी, तिच्या नेहमीच्या आरामखुर्चीत डुलकी घेत होती, तिच्या मांडीवर एक जाड पुराणाचे पुस्तक उघडे पण न वाचलेले पडले होते. टीव्ही मंद आवाजात सुरू होता, त्यावर बहुतेक आजीची आवडती भजनगंगा किंवा जुन्या मराठी चित्रपटांची मालिका लागलेली असावी.
सईने हळूच आत पाऊल टाकले, आजीची झोपमोड होणार नाही याची काळजी घेत. तिने आजीच्या खांद्यावर एक मऊशार शाल पांघरली, तिच्या मनात स्नेहाची आणि एका सततच्या चिंतेची एक परिचित भावना दाटून आली. आजी तिची शेवटची जवळची नातेवाईक होती, सईच्या आई-वडिलांनी त्यांच्या स्वतःच्याच गोंधळलेल्या आयुष्यात तिला दुर्लक्षित केल्यावर आजीनेच तिला सांभाळले होते. आता, हळूहळू भूमिका बदलत होत्या.
आजी जागी झाली, तिचे डोळे, थोडे धूसर पण तरीही पाणीदार, सईवर स्थिरावले. "अगं, आलीस बाळा? झाला का सराव चांगला?"
"हो आजी, चांगला झाला आणि मातीने माखले कपडे," सईने चेहऱ्यावर उसनं हसू आणत आजीच्या सुरकुतलेल्या गालाची पापी घेत म्हटले. "तुझा दिवस कसा गेला?"
"अगं काय, नेहमीसारखा. खिडकीवर कबुतरं येऊन गेली. खालच्या मजल्यावरचे कुलकर्णी काका पुरणपोळी देऊन गेले. छान होती, जरा गोड कमी." आजीची नजर दुसरीकडे गेली, आजकाल असं वारंवार व्हायचं. "अगं, तू ते आणायला विसरली नाहीस ना... ते काय म्हणतात त्याला?"
सईच्या चेहऱ्यावरचे स्मित कायम होते. "ते सांधेदुखीवरचं तेल ना? आणलंय हे बघ." तिने एक लहानशी बाटली दाखवली. ते काही साधंसुधं तेल नव्हतं; ते एका विशिष्ट वैद्याकडचं होतं ज्याच्यावर आजीचा पूर्ण विश्वास होता, आणि ते स्वस्तही नव्हतं.
नंतर, रात्रीच्या जेवणाच्या वेळी, साधं वरण-भात आणि तोंडी लावण्यासाठी लोणचं खाताना, त्यांच्या गप्पा सुरू झाल्या. आजी तिच्या तरुणपणीच्या गोष्टी सांगत होती, कधीकधी त्याच गोष्टी पुन्हा पुन्हा सांगायची, पण सई शांतपणे ऐकत होती, जणू काही ती त्या पहिल्यांदाच ऐकत आहे. टीव्हीच्या मंद आवाजाने वातावरणाला एक प्रकारची स्थिरता दिली होती.
आजी झोपल्यावर, सई लहानशा किचनच्या टेबलावर बसली, तिच्यासमोर बिलांचा ढिगारा होता. घराचं भाडं, लाईटबिल, किराणा मालाची उधारी, आणि नगरपालिकेच्या कराची नोटीस. प्रत्येक बिल म्हणजे एक लहानसं पण सतत जाणवणारं ओझं होतं. कॅफेमधला तिचा पगार आणि आजीची तुटपुंजी पेन्शन मिळून जेमतेम गरजा भागत होत्या. एकाकडून घेऊन दुसऱ्याला देण्याची, सततची तारेवरची कसरत होती, ज्यामुळे सईच्या पोटात चिंतेचा गोळा उठत असे. तिने आजीच्या नवीन औषधांच्या चिठ्ठीवरून नजर फिरवली, तो आणखी एक खर्च हिशोबात धरायचा होता.
तिने त्या लहानशा फ्लॅटवरून नजर फिरवली – थोडे विटलेले पडदे, काठ फुटलेले चहाचे कप. ते फार काही नव्हतं, पण ते घर होतं. आणि आजी तिचं घर होती. जबाबदारी खूप मोठी वाटत होती, पण प्रेम त्याहूनही अधिक. एक दीर्घ श्वास घेत, सईने पेन उचलला आणि नेहमीचा हिशोब मांडायला सुरुवात केली, मनातल्या मनात जादा शिफ्ट्स कशा मिळतील याची गणितं सुरू झाली होती. बाथरूमच्या दारामागे वाळत घातलेली दुंदुभी कबड्डी संघाची जर्सी तिला एक मूक, कणखर प्रोत्साहन देत असल्यासारखे वाटत होते.
सईने हळूच आत पाऊल टाकले, आजीची झोपमोड होणार नाही याची काळजी घेत. तिने आजीच्या खांद्यावर एक मऊशार शाल पांघरली, तिच्या मनात स्नेहाची आणि एका सततच्या चिंतेची एक परिचित भावना दाटून आली. आजी तिची शेवटची जवळची नातेवाईक होती, सईच्या आई-वडिलांनी त्यांच्या स्वतःच्याच गोंधळलेल्या आयुष्यात तिला दुर्लक्षित केल्यावर आजीनेच तिला सांभाळले होते. आता, हळूहळू भूमिका बदलत होत्या.
आजी जागी झाली, तिचे डोळे, थोडे धूसर पण तरीही पाणीदार, सईवर स्थिरावले. "अगं, आलीस बाळा? झाला का सराव चांगला?"
"हो आजी, चांगला झाला आणि मातीने माखले कपडे," सईने चेहऱ्यावर उसनं हसू आणत आजीच्या सुरकुतलेल्या गालाची पापी घेत म्हटले. "तुझा दिवस कसा गेला?"
"अगं काय, नेहमीसारखा. खिडकीवर कबुतरं येऊन गेली. खालच्या मजल्यावरचे कुलकर्णी काका पुरणपोळी देऊन गेले. छान होती, जरा गोड कमी." आजीची नजर दुसरीकडे गेली, आजकाल असं वारंवार व्हायचं. "अगं, तू ते आणायला विसरली नाहीस ना... ते काय म्हणतात त्याला?"
सईच्या चेहऱ्यावरचे स्मित कायम होते. "ते सांधेदुखीवरचं तेल ना? आणलंय हे बघ." तिने एक लहानशी बाटली दाखवली. ते काही साधंसुधं तेल नव्हतं; ते एका विशिष्ट वैद्याकडचं होतं ज्याच्यावर आजीचा पूर्ण विश्वास होता, आणि ते स्वस्तही नव्हतं.
नंतर, रात्रीच्या जेवणाच्या वेळी, साधं वरण-भात आणि तोंडी लावण्यासाठी लोणचं खाताना, त्यांच्या गप्पा सुरू झाल्या. आजी तिच्या तरुणपणीच्या गोष्टी सांगत होती, कधीकधी त्याच गोष्टी पुन्हा पुन्हा सांगायची, पण सई शांतपणे ऐकत होती, जणू काही ती त्या पहिल्यांदाच ऐकत आहे. टीव्हीच्या मंद आवाजाने वातावरणाला एक प्रकारची स्थिरता दिली होती.
आजी झोपल्यावर, सई लहानशा किचनच्या टेबलावर बसली, तिच्यासमोर बिलांचा ढिगारा होता. घराचं भाडं, लाईटबिल, किराणा मालाची उधारी, आणि नगरपालिकेच्या कराची नोटीस. प्रत्येक बिल म्हणजे एक लहानसं पण सतत जाणवणारं ओझं होतं. कॅफेमधला तिचा पगार आणि आजीची तुटपुंजी पेन्शन मिळून जेमतेम गरजा भागत होत्या. एकाकडून घेऊन दुसऱ्याला देण्याची, सततची तारेवरची कसरत होती, ज्यामुळे सईच्या पोटात चिंतेचा गोळा उठत असे. तिने आजीच्या नवीन औषधांच्या चिठ्ठीवरून नजर फिरवली, तो आणखी एक खर्च हिशोबात धरायचा होता.
तिने त्या लहानशा फ्लॅटवरून नजर फिरवली – थोडे विटलेले पडदे, काठ फुटलेले चहाचे कप. ते फार काही नव्हतं, पण ते घर होतं. आणि आजी तिचं घर होती. जबाबदारी खूप मोठी वाटत होती, पण प्रेम त्याहूनही अधिक. एक दीर्घ श्वास घेत, सईने पेन उचलला आणि नेहमीचा हिशोब मांडायला सुरुवात केली, मनातल्या मनात जादा शिफ्ट्स कशा मिळतील याची गणितं सुरू झाली होती. बाथरूमच्या दारामागे वाळत घातलेली दुंदुभी कबड्डी संघाची जर्सी तिला एक मूक, कणखर प्रोत्साहन देत असल्यासारखे वाटत होते.
छान
ReplyDelete